竹类植物化学成分及药理活性研究进展
2021-03-24赵青群付辉政周志强陈丽楠王兰欣罗跃华
赵青群,付辉政,周志强,陈丽楠,王兰欣,罗跃华
1.江西省药品检验检测研究院,国家药品监督管理局中成药质量评价重点实验室,江西省药品与医疗器械质量工程技术研究中心,江西 南昌 330029;2.南昌大学药学院,江西 南昌 330006
竹子是禾本科(Poaceae)竹亚科(Bambusoideae)单子叶植物,集中分布在热带、亚热带地区,少数分布在温带和寒带地区。中国是竹子主产地,竹类资源十分丰富,主要分布在福建、江西、贵州、云南等省份。竹子可以作为家居用品等的用材,竹叶、竹茎、竹沥等亦可作药用。为了更好更充分地药用竹类植物,本文对竹类植物的化学成分和药理活性研究进行了综述。
1 化学成分
竹子茎、叶及笋的研究比较多,所含成分复杂,种类较多,主要含有苯丙素及木脂素类、萜类、黄酮类、挥发油类等化学成分。
1.1 苯丙素及木脂素类
Xiong 等[1]从慈竹茹中分离得到22 个新的木脂素类化合物,分别(+)-(7′S,8S,8′S)-3′,4-dihydroxy-2′,3,4′,5-tetra-methoxy-6′,9-epoxy-2,7′-cyclolignan-9′-ol(1)、(+)-(7S,8S)-1′,4-dihydroxy-3,3′,5′-trimethoxy-7′,8′,9′-trinor-8,4′-oxyneoligna-7,9-diol(2)、(+)-(7S,8S)-4-hydroxy-3,3′,5′-trimethoxy-8′,9′-dinor-8,4′-oxyneoligna-7,9-diol-7′-oic acid(3)、(-)-(7R,8S,7′′S,8′′R)-3,3′′,5,5′-tetramethoxy-4′′-hydroxy-4′,7-epoxy-8′,9′-dinor-4,8′′-oxy-8,3′-sesquineoligna-7′′,9,9′′-7-triol-7′-al(4)、(-)-(7R,8S,7′E)-3,4,5,5′-tetramethoxy-4′,7-epoxy-8,3′-neolign-7′-ene-9,9′-diol(5)、(+)-(7S,8R,7′E)-4-hydroxy-3,5′-dimethoxy-4′,7-epoxy-8,3′-neolign-7′-ene-9,9′-diol 9′-ethyl ether(6)、(-)-(7′S,8S,8′R)-4,4′-dihydroxy-3,3′,5,5′-tetramethoxy-7′,9-epoxylignan-9′-ol-7-one(7)、(+)-(7R,7′R,8S,8′S)-4′-hydroxy-3,3′,4,5,5′-pentamethoxy-7,7′-epoxy lignan-9,9′-diol(8)、(-)-(7R,7′R,8S,8′S)-4′-hydroxy-3,3′,4,5,5′-pentamethoxy-7,9′:7′,9-diepoxylignane(9)、(+)-(7R,7′R,7′′R,7′′′R,8S,8′S,8′′-S,8′′′S)-4′′,4′′′-Dihydroxy-3,3′,3′′,3′′′,5,5′-hexamethoxy-7,9′:7′,9-diepoxy-4,8′′:4′,8′′′-bisoxy-8,8′-dineolignan-7′′,7′′′,9′′,9′′′-tetraol(10)、(+)-(7R,7′R,7′′S,7′′′-S,8S,8′S,8′′S,8′′′S)-4′′,4′′′-Dihydroxy-3,3′,3′′,3′′′,5,5′-hexamethoxy-7,9′:7′,9-diepoxy-4,8′′:4′,8′′′-bisoxy-8,8′-dineolignan-7′′,7′′′,9′′,9′′′-tetraol(11)、(+)-(7R,7′R,7′′R,7′′′-S,8S,8′S,8′′S,8′′′S)-4′′,4′′′-Dihydroxy-3,3′,3′′,3′′′,5,5′-hexamethoxy-7,9′:7′,9-diepoxy-4,8′′:4′,8′′′-bisoxy-8,8′-dineolignan-7′′,7′′′,9′′,9′′′-tetraol(12)、(-)-(7R,7′R,7′′R,8S,8′S,8′′S)-4′,4′′-dihydroxy-3,3′,3′′,5-tetramethoxy-7,9′:7′,9-diepoxy-4,8′′-oxy-8,8′-sesquineo-lig-nan-7′′,9′′-diol(13)、(-)-(7R,7′R,7′′S,8S,8′S,8′′S)-4′,4′′-dihydroxy-3,3′,3′′,5-tetramethoxy-7,9′:7′,9-diepoxy-4,8′′-oxy-8,8′-sesquineo-lignan-7′′,9′′-diol(14)、(-)-(7R,7′R,7′′R,8S,8′S,8′′S)-4′,4′′-Dihydroxy-3,3′,3′′,5,5′-penta-methoxy-7,9′:7′,9-diepo-xy-4,8′′-oxy-8,8′-sesquineolignan-7′′,9′′-diol(15)、(-)-(7R,7′R,7′′S,8S,8′S,8′′S)-4′,4′′-Dihydroxy-3,3′,3′′,5,5′-pentameth-oxy-7,9′:7′,9-diepoxy-4,8′′-oxy-8,8′-sesquin-eolig-nan-7′′,9′′-diol(16)、(-)-(7R,7′R,7′′R,8S,8′S,8′′S)-4′,4′′-Dihydroxy-3,3′,3′′,5,5′,5′′-hexa-methoxy-7,9′:7′,9-diepoxy-4,8′′-oxy-8,8′-sesquineolignan-7′′,9′′-diol(17)、(-)-(7R,7′R,7′′S,8S,8′S,8′′S)-4′,4′′-Dihydroxy-3,3′,3′′,5,5′,5′′-hexa-methoxy-7,9′:7′,9-diepoxy-4,8′′-oxy-8,8′-sesquineolignan-7′′,9′′-diol(18)、(-)-(7′′R,8′′S)-4′′,5,7-Trihydroxy-3′,5′-dimethoxy-4′,8′′-oxyflavonolignan-7′′,9′′-diol(19)、(-)-(7′′S,8′′S)-4′′,5,7-Trihydroxy-3′,5′-dimethoxy-4′,8′′-oxyflavonolignan-7′′,9′′-diol(20)、(-)-(7′′R,8′′S)-4′′,5,7-Trihydroxy-3′,3′′,5′-trimethoxy-4′,8′′-oxyflavonolignan-7′′,9′′-diol(21)、(-)-(7′′S,8′′S)-4′′,5,7-Trihydroxy-3′,3′′,5′-trimethoxy-4′,8′′-oxyflavonolignan-7′′,9′′-diol(22)。朱梅等[2]从慈竹茹中分离得到(+)-(1S,2R)-1,2-双(4-羟基-3-甲氧基苯基)-1,3-丙二醇、苏式-愈创木基甘油-β-O-4'-松柏基醚、赤式-愈创木基甘油-β-O-4'-松柏基醚、(7S,8R,8'R)-5'-甲氧基落叶松树脂醇、(+)-(7S,8R,8'R)-5-5'-二甲氧基落叶松树脂醇、(±)-秃毛冬青素Ⅰ、(-)-杜仲树脂酚、(-)-开环异落叶松树脂酚-9-9'-缩丙酮、(+)-珍珠花树环木脂醇。王淑英等[3]从麻竹竹叶中分离得到4,4',9,9'-四羟基-3,3',5,5'-四甲氧基-7,7'-单环氧木脂素。Sun 等[4]从竹茹中分离得到3 个新的木脂素类化合物,(-)-4-epi-lyoniresinol 4,9′-di-O-β-D-glucopyranoside(23)、(-)-lyoniresinol 4,9′-di-O-β-D-glucopyranoside(24)、O-bambulignan A(25),以及7 个已知木脂素类化合物,(+)-lyoniresinol 9′-O-β-D-glucopyranoside、(-)-lyoniresinol 9 ′-O-β-Dglucopyranoside、(-)-5′-methoxyisolariciresinol 9′-O-βglucopyranoside、(+)-lyoniresinol、(+)-lyoniresinol 4-O-β-D-glucopyranoside、(-)-lyoniresinol 9-O-β-D-glucopyranoside、(-)-7′-epi-lyoniresinol 9′-O-β-Dglucopyranoside。喻谨[5]从阔叶箬竹中分离得到4,4',9'-三羟基-3,3',5,5'-四甲氧基-7,7'-单环氧木脂素-9-O-葡萄糖苷、4,4',9'-三羟基-3,3'-二甲氧基-7,7'-单环氧木脂素-9-O-葡萄……
